Strona główna
Informator
Co wchodzi w skład Sudetów? Podział i charakterystyka pasm

Co wchodzi w skład Sudetów? Podział i charakterystyka pasm

Górski szlak turystyczny

Sudety to subprowincja fizycznogeograficzna należąca do Masywu Czeskiego. W najczęściej stosowanym podziale wyróżnia się w ich obrębie cztery makroregiony: Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe, Sudety Wschodnie oraz Przedgórze Sudeckie. Każdy z nich dzieli się na mniejsze mezoregiony, obejmujące pasma górskie, masywy, pogórza i kotliny.

Jak zbudowany jest podział Sudetów?

Podział fizycznogeograficzny ma charakter hierarchiczny. Subprowincja Sudetów obejmuje rozległy obszar położony na terenie Polski, Czech i Niemiec. Niżej znajdują się makroregiony, a w ich obrębie mezoregiony. W polskich opracowaniach często przywołuje się klasyfikację Jerzego Kondrackiego, ale funkcjonują też inne koncepcje, między innymi podział Jacka Potockiego.

Różnice między tymi ujęciami dotyczą przede wszystkim przebiegu granic oraz tego, czy określony obszar traktuje się jako osobne pasmo, pogórze lub kotlinę. Dlatego nazwa „Sudety” nie oznacza jednej, całkowicie sztywnej listy jednostek. Najważniejszy ogólny podział pozostaje jednak zbieżny.

Główne makroregiony Sudetów

Makroregion Główny charakter obszaru
Sudety Zachodnie Wyższe pasma zachodniej części łańcucha, między innymi Karkonosze i Góry Izerskie, a także kotliny i pogórza.
Sudety Środkowe Zróżnicowany obszar pasm, obniżeń i kotlin, obejmujący między innymi Góry Stołowe, Sowie i Wałbrzyskie.
Sudety Wschodnie Wysokie masywy i pasma położone na wschodzie, w tym Masyw Śnieżnika oraz Wysoki Jesionik.
Przedgórze Sudeckie Niżej położony pas wzgórz, równin i obniżeń przed właściwymi górami sudeckimi.

Trzy pierwsze makroregiony obejmują przede wszystkim góry właściwe. Sudety są górami zrębowymi, czyli ich rzeźba wiąże się z wydźwignięciem i przemieszczeniem bloków skalnych wzdłuż uskoków. Występują tu zarówno rozległe grzbiety, jak i kotliny oraz obniżenia oddzielające poszczególne pasma.

Przedgórze Sudeckie ma inny charakter. Jest niższe, łagodniej urzeźbione i silniej przekształcone przez rolnictwo oraz osadnictwo. Nie oznacza to jednak, że nie należy do systemu sudeckiego. W klasyfikacji fizycznogeograficznej stanowi jeden z czterech głównych makroregionów Sudetów.

Mezoregiony wchodzące w skład Sudetów

Sudety Zachodnie

To zachodnia część Sudetów, z najwyższym pasmem całego łańcucha, czyli Karkonoszami. W tym makroregionie znajdują się:

  • Pogórze Łużyckie
  • Góry Łużyckie
  • grzbiet Ještědsko-kozákovský
  • Kotlina Żytawska
  • Góry Izerskie
  • Pogórze Izerskie
  • Karkonosze
  • Podgórze Karkonoskie
  • Rudawy Janowickie
  • Kotlina Jeleniogórska
  • Góry Kaczawskie
  • Pogórze Kaczawskie

Karkonosze wyróżniają się wysokością i rzeźbą. To tutaj znajduje się Śnieżka, mierząca 1603 m n.p.m. i będąca najwyższym szczytem Sudetów. W Sudetach Zachodnich występują także rozległe kotliny, między innymi Kotlina Jeleniogórska, oraz niższe pogórza przechodzące w obszary przedgórskie.

Sudety Środkowe

Sudety Środkowe tworzą rozbudowany układ pasm i obniżeń. Ich mezoregiony to:

  • Kotlina Kamiennogórska
  • Žacléřská vrchovina, określana także jako Jestřebí hory
  • Góry Kamienne
  • Góry Wałbrzyskie
  • Pogórze Wałbrzyskie, nazywane również Pogórzem Bolkowsko-Wałbrzyskim
  • Obniżenie Ścinawki, związane z Kotliną Broumovską
  • Obniżenie Nowej Rudy
  • Góry Stołowe
  • Góry Sowie
  • Góry Bardzkie
  • Kotlina Kłodzka
  • Góry Orlickie
  • Góry Bystrzyckie
  • Pogórze Orlickie
  • Rów Górnej Nysy

Ten makroregion jest szczególnie zróżnicowany pod względem budowy geologicznej. Góry Stołowe mają budowę płytową i charakterystyczne formy piaskowcowe, natomiast Góry Sowie należą do najstarszych geologicznie części Sudetów. Kotliny i obniżenia, takie jak Kotlina Kłodzka czy Kotlina Kamiennogórska, rozdzielają poszczególne pasma.

Sudety Wschodnie

Wschodnia część Sudetów obejmuje pasma i masywy rozciągające się po obu stronach granicy polsko-czeskiej. W jej skład wchodzą:

  • Góry Złote
  • Góry Bialskie
  • Masyw Śnieżnika
  • Mohelnická brázda
  • Zábřežská vrchovina
  • Hanušovická vrchovina
  • Wysoki Jesionik
  • Góry Opawskie
  • Niski Jesionik

W niektórych polskich opracowaniach Góry Złote i Góry Bialskie są wymieniane jako dwa osobne pasma. W czeskim nazewnictwie oba obszary bywają ujmowane wspólnie jako Rychlebské hory. Podobna różnica dotyczy Gór Orlickich i Bystrzyckich, które w części czeskich klasyfikacji traktowane są jako jeden obszar Orlické hory.

Przedgórze Sudeckie

Przedgórze Sudeckie leży na północny wschód od gór właściwych. Tworzą je niższe wzniesienia, równiny i obniżenia:

  • Wzgórza Strzegomskie
  • Równina Świdnicka
  • Masyw Ślęży
  • Obniżenie Podsudeckie
  • Kotlina Dzierżoniowska
  • Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie
  • Obniżenie Otmuchowskie
  • Przedgórze Paczkowskie, nazywane także Przedgórzem Žulovskim

Najbardziej wyraźnym elementem rzeźby tego makroregionu jest Masyw Ślęży. W odróżnieniu od wielu łagodnych wzgórz przedgórza tworzy on wyraźnie zaznaczony masyw, widoczny z rozległych obszarów Dolnego Śląska.

Dlaczego podział Sudetów bywa sporny?

Granice mezoregionów nie zawsze pokrywają się z jedną łatwo rozpoznawalną formą terenu. Czasem wyznacza je rzeka, dolina, przełęcz albo uskok geologiczny. W innych miejscach przebieg granicy wynika z tradycji geograficznej lub przyjętej metody klasyfikacji. Jeżeli brak wyraźnej bariery w terenie, różne opracowania mogą przypisywać ten sam obszar do sąsiednich jednostek.

Znaczenie ma także położenie Sudetów na terytorium trzech państw. Polskie, czeskie i niemieckie nazwy nie zawsze odpowiadają sobie dokładnie. Przykładem są Góry Złote i Góry Bialskie, które w Czechach często tworzą jeden kompleks Rychlebských hor. Różnice językowe nie muszą oznaczać odmiennego krajobrazu, lecz mogą utrudniać porównywanie map i publikacji.

Osobną kwestią jest granica samych Sudetów, szczególnie w miejscach przejścia ku tak zwanej Płycie Czeskiej oraz na zachodnim krańcu łańcucha. W takich strefach nie zawsze istnieje jednoznaczna granica geomorfologiczna. Dlatego podział według Kondrackiego, Potockiego lub innej klasyfikacji należy traktować jako uporządkowany model naukowy, a nie całkowicie niezmienną linię wyznaczoną w terenie.

Najkrótsza odpowiedź brzmi: w skład Sudetów wchodzą Sudety Zachodnie, Środkowe i Wschodnie oraz Przedgórze Sudeckie, a ich mezoregiony obejmują między innymi Karkonosze, Góry Izerskie, Góry Stołowe, Góry Sowie, Masyw Śnieżnika, Wysoki Jesionik i Masyw Ślęży.

Redakcja sudety.info.pl

qwsadsrdtftgyhjhgygtsdaa

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?